شروع کنید

موسیقی ایرانی

موسیقی ایرانی

5٫0 rating based on 1,234 ratings
ضبط صدا در استودیو

موسیقی ايرانی همواره بیانگر عشق، غم و شادی، تلاش، مبارزه و … بوده و اصول آن بر پایه ی بداهه نوازی بنا شده است. موسیقی ایرانی شامل اصطلاحاتی (مانند دستگاه، گوشه، ردیف) میشود در ادامه به تعریف هر یک خواهیم پرداخت.

دستگاه موسیقی چیست؟

اصطلاح دستگاه از دست + گاه (به معنای پرده ی ساز) تشکیل شده است به معنای محل قرارگرفتن انگشتانِ دست نوازنده بر روی دسته ی ساز. در یک تعریف کلی، دستگاه به مجموعه‌ای از چند نغمه (گوشه) گفته میشود که با هم، نُت و کوک هماهنگی دارند. موسیقی سنتی ایران شامل هفت دستگاه می شود. تفاوت در هر کدام، به دلیل حال و هوای متفاوت در هر کدام است.

گوشه چیست؟

تعریف گوشه (نغمه) جزئی تر از دستگاه است. در حقیقت، گوشه همان آهنگ است که مجموعه ای از آن آهنگ ها و نغمه ها، بخشی از یک یا چند دستگاه را به وجود می آورند. از گوشه ها در ساخت قطعات موسیقی استفاده میشود. گوشه ها برای آموزش «ردیف» به شکلی ثابت مورد استفاده قرار میگیردند که البته در هنگام اجرا میتوان از آن ها برای خلق بداهه استفاده کرد.

ردیف چیست؟

نحوه ی قرارگیری آهنگ ها و نغمه ها (در کل گوشه ها) را ردیف گویند. در واقع، ردیف روشی است تقسیم بندی گوشه ها. برای این که گوشه ها از ردیف شامل دو شکلِ «آوازی» و «سازی» میشود که البته گستردگی ردیفِ سازی بیشتر از ردیف آوازی است. شاید دانستن این نکته جالب باشد که اولین کسی که ردیف را به صورت نُت درآورد «علینَقی وزیری» بود.

تقسیم بندی دستگاه های موسیقی ایرانی

دستگاه شور 

این دستگاه در حقیقت، مهم‌ترین دستگاه موسیقی ایرانی به حساب می آید که خود، منشأ پیدایش و خلق چند آواز مهم است. مانند ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی. به عبارت دیگر دستگاه شور، از آوازهای ابوعطا، بيات ترک، دشتی، افشاری تشکیل میشود. دستگاه شور چندین گوشه دارد: درآمد خارا، رهاب، قجر، کرشمه، سلمک، حسینی، شهناز، نغمه، قرچه، رضوی، عزال، زیرکش سلمک و … .

دستگاه سه گاه

نام سه‌ گاه در موسیقی عربی با املای «سکاه» می باشد که یکی از خانواده‌های اصلی مقام را نیز تشکیل می‌دهد. همچنین سه گاه در موسیقی ترکی، یک مقام ترکیبی است که البته جزو مقام‌های اصلی نیست. دستگاه سه گاه چندین گوشه دارد: درآمد، مویه، زابل، مسیحی، شاه ختائی، مخالف، مثنوی مخالف، مغلوب، حصار، زنگ شتر، رهامی و جغتائی.

دستگاه چهارگاه‌

این دستگاه یکی از مهم‌ترین و زیباترین مقامات ایرانی است. می‌توان گفت که مخلوطی از گام سه‌گاه و همایون است و همچنین میتوان آن را تبدیل به چهارگاه کرد. چهارگاه دستگاهی متمایز است که شامل گوشه هایی میشود. مانند: درآمد، زابل، حصار، رجز، منصوری، رهامی، نغمه، پیش ‌زنگوله، زنگوله، لزگی، بسته ‌نگار، مغلوب، مویه، مخالف، حدی، پهلوی، معربد، شب فرخ، نحوی.

دستگاه همايون

این دستگاه، خاص ترین دستگاه موسیقی ایرانی است که دانگ اولش نزدیک به دستگاه شور است و همچنین امکان پرده‌گردانی به چند دستگاه دیگر مانند نوا، سه‌گاه و چهارگاه را فراهم می سازد. دستگاه همایون برای اجرای بسیاری از لالایی‌ها و زمزمه‌های رایج ایران، همچنین در زورخانه ها استفاده می شود. گوشه‌هاي دستگاه همايون عبارتند از: درآمد، چکاوک، جامه‌دران، طرز، بیداد، بیات راجع، اوج، شمعونی و … .

دستگاه ماهور

دستگاهی بسیار گسترده با حدود 50 گوشه، که به خاطر ملودی شادی که دارد بیشتر در جشن ها استفاده میشود. گوشه‌هاي دستگاه ماهور عبارتند از: درآمد، داد، مجلس‌افروز، گشایش، فیلی، شکسته، شکسته قره ‌باغ، خسروانی، دلکش، خاوران، نصیرخانی، طرب انگیز و … .

دستگاه نوا

نوا آوازى است نه چندان شاد و نه چندان غمگین. معمولاً از نوا برای اشعار عارفانه مانند اشعار حافظ استفاده میشود. چرا که بسیار بر شنونده تأثیرگذار است. دستاگه نوا چند گوشه دارد: درآمد، نیشابورک، گردانیه، نغمه، مجلسی، بیات عشاق، حزین، نهفت، رهاب، گوشت و … .

دستگاه راست پنجگاه‌

این دستگاه در عین پیچیده بودن، راحت هم هست. پیچیده بودن آن به این دلیل است که پرده بندی آن شبیه ماهور بوده و شنیدنش سخت است. راحتیِ آن به این خاطر است که ترکیبی از مقامات دیگر است و میتوان با آن به دستگاه های دیگر وُرود کرد. گوشه‌هاي دستگاه راست پنجگاه عبارتند از: درآمد، زنگوله، بیات عجم، عشاق، روح‌ افزا، پروانه، نغمه، پنجگاه، خسروانی، قرچه، سپهر، نیریز و … .

azar mir وب‌سایت

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *